Pierwszy mandat i wypadek drogowy. Szokujące początki motoryzacji

Współczesne podróżowanie autem to codzienność pełna fotoradarów, skomplikowanych przepisów i wielopasmowych autostrad. Kiedy dziś narzekamy na surowe taryfikatory i wysokie kary za przekroczenie prędkości, rzadko zastanawiamy się, jak wyglądało prawo drogowe, gdy po ulicach zamiast tysięcy koni mechanicznych przetaczały się zaledwie pojedyncze, dymiące maszyny parowe i pierwsze konstrukcje spalinowe.

Nic więc dziwnego, że tak wielu zmotoryzowanych z niedowierzaniem słucha o tym, jak wyglądał pierwszy mandat drogowy oraz jak prymitywne pojazdy doprowadziły do pierwszych tragedii na asfalcie. Kluczem do zrozumienia historii nie jest jedynie wyśmiewanie ówczesnych, ślimaczych prędkości, lecz docenienie faktu, że to właśnie te archaiczne incydenty ukształtowały fundamenty bezpieczeństwa drogowego, z których korzystamy do dziś.

W tym artykule przenosimy się grubo ponad sto lat wstecz, by z perspektywy warsztatowo-historycznej przyjrzeć się najciekawszym drogowym przewinieniom, pościgom rowerowym za piratami i pierwszym poważnym stłuczkom.

Pierwszy w historii mandat za przekroczenie prędkości wystawiono 28 stycznia 1896 roku w Wielkiej Brytanii. Otrzymał go Walter Arnold, który pędził swoim "bezkonnym powozem" blisko 13 km/h (8 mph) w strefie, gdzie dopuszczalny limit wynosił zaledwie 3,2 km/h (2 mph). Kierowca został ukarany mandatem w wysokości 1 szylinga po policyjnym pościgu... na rowerze.

Pierwszy pirat drogowy. Pościg o zawrotnej prędkości

Wyobraź sobie drogę pod koniec XIX wieku. Na ulicach królują powozy konne, dorożki i spacerujący piesi, a głośny, wibrujący automobil wzbudza więcej strachu niż podziwu. W takich realiach prawo musiało być wyjątkowo surowe dla nowinek technicznych. W brytyjskich miastach obowiązywał ścisły nakaz poruszania się z prędkością nieprzekraczającą nieco ponad trzech kilometrów na godzinę. Co więcej, zgodnie z prawem, przed jadącym wehikułem musiał iść pieszy z czerwoną flagą ostrzegawczą.

Dlatego gdy wspomniany Walter Arnold, jeden z pierwszych sprzedawców aut w Wielkiej Brytanii, wcisnął gaz do dechy i rozpędził maszynę do trzynastu kilometrów na godzinę, wywołał prawdziwy skandal. Stróż prawa, policjant na zwykłym rowerze, musiał gonić "pirata" przez pięć mil. Pan Arnold nie tylko złamał limit prędkości, ale zapomniał też o wymaganej fladze i komplecie pasażerów. Zapłacił szylinga kary, ale jednocześnie zapewnił sobie wieczne miejsce w panteonie motoryzacyjnych buntowników.

Tragiczne zderzenie z rzeczywistością. Pierwsze ofiary aut

Motoryzacja od samego początku niosła ze sobą niestety krwawe żniwo. Maszyny były ciężkie, trudne w sterowaniu, a o jakichkolwiek hamulcach tarczowych czy systemach ABS nikt nawet nie marzył. Kiedy koło traciło przyczepność lub na drodze pojawiała się przeszkoda, kierowca był zdany wyłącznie na los.

• Wypadek Cugnota (1770 r.): Pierwszą stłuczką był wypadek konstruktora Nicolasa-Josepha Cugnota, który uderzył trójkołowcem parowym w mur przy zawrotnych 4 km/h.
• Bridget Driscoll (1896 r.): Uznawana za pierwszą śmiertelną ofiarę potrącenia. Zginęła w Londynie pod kołami samochodu pędzącego rzekomo około 7 km/h.
• Evelyn Thomas (1896 r.): Pierwsza kolizja w Nowym Jorku. Cyklistka zderzyła się z automobilem i trafiła do szpitala ze złamaną nogą.
• Henry Bliss (1899 r.): Zginął pod kołami niezwykle ciężkiej, nowojorskiej taksówki z napędem elektrycznym.

Nowy Jork nie miał litości. Taksówkarz w więzieniu

Amerykanie podeszli do przepisów znacznie surowiej niż Brytyjczycy. W 1899 roku w Nowym Jorku miejscowy taksówkarz, Jacob German, prowadził swoją taksówkę z prędkością 12 mil na godzinę (ok. 19 km/h) na odcinku, gdzie obowiązywał limit 8 mph. Przekroczenie było na tyle rażące w oczach ówczesnych władz, że szofer nie tylko otrzymał słony mandat, ale od razu trafił do więziennej celi.

Widzimy tu wyraźnie, że od samego początku istniał potężny konflikt między pieszymi a pierwszymi automobilistami. Ludzie kompletnie nie potrafili ocenić prędkości ani toru jazdy żelaznych wozów. Świadkowie wypadku pani Driscoll zeznawali, że auto leciało z szybkością końskiego zaprzęgu straży pożarnej, podczas gdy kierowca zaklinał się w sądzie, że silnik z ledwością rozwijał 7 km/h. Brzmi to jak klasyczna przepychanka przy wyłudzaniu odszkodowania z OC, prawda?

Jak rosły limity prędkości na przestrzeni lat?

Żeby w pełni uzmysłowić sobie technologiczną przepaść dzielącą wiek dziewiętnasty i czasy współczesne, przygotowałem krótkie, warsztatowe zestawienie. Zobacz, jak zmieniały się prędkości, za które w poszczególnych epokach można było stracić grubą gotówkę.

Lekcja pokory płynąca z przeszłości

Patrząc wstecz na dymiące powozy parowe i pierwsze mandaty rzędu jednego szylinga, łatwo jest wpaść w rozbawienie. Prawda jest jednak taka, że mechanizmy fizyki i błędy ludzkie pozostają niezmienne od ponad trzystu lat. Każde wynalezione urządzenie zyskiwało w końcu prędkość, która okazywała się zgubna dla jego twórców i przechodniów. Gdy następnym razem w trasie zobaczysz znak ograniczenia prędkości i poczujesz chęć do mocniejszego wciśnięcia gazu, pomyśl o szaleńcu z 1896 roku, przed którym wcale nie musiał iść człowiek z czerwoną flagą. Dziś mamy pasy bezpieczeństwa, poduszki powietrzne i radary, ale na asfalcie wciąż najważniejszy pozostaje rozsądek pod kaskiem lub na fotelu kierowcy. Bezpiecznych i przepisowych powrotów do domu!